STRESSCOACHING
Stresscoaching wordt toegepast bij mensen die als gevolg van problemen op het werk (zoals hoge werkdruk) en/of problemen thuis (zoals financiële/relatie problemen), klachten hebben als gevolg van stress, bijvoorbeeld:
- hartkloppingen;
- nervositeit;
- slapeloosheid;
- concentratieproblemen;
- stemmingswisselingen.
Door het coachen met behulp van o.a. ademhalings-oefeningen wordt het hartritme genormaliseerd waardoor de stressklachten verminderen.
Inleiding
De laatste jaren is het inzicht gegroeid dat stress aan de basis ligt van vele gezondheidsproblemen of daar in ieder geval een flinke bijdrage aan levert.
Denk bijvoorbeeld aan overspannenheid en burn-out, hart- en vaatziekten, vatbaarheid voor infecties, nek- en rugklachten, RSI-klachten, hoge bloeddruk, enzovoort. Daarnaast is al langer bekend welke gevolgen fitness en levenstijl voor de gezondheid kunnen hebben.
Het probleem is dat de gevolgen van stress wel zichtbaar zijn, maar dat de oorzaak ervan, de stress zelf, een ongrijpbaar en moeilijk meetbaar verschijnsel lijkt. Mede hierdoor zijn er vele verschillende definities van en opvattingen over stress. Dit probleem wordt versterkt doordat mensen verschillend reageren op stress. Wat voor de één een stressvolle situatie is, hoeft dat voor een ander niet te zijn en waar de één bij veel stress heel rustig blijft, raakt een ander al snel in paniek. Wel is bekend dat stress van invloed is op de balans tussen de biologische systemen in het lichaam. Deze systemen zijn in een normale situatie met elkaar in evenwicht. Bij stress raakt het systeem uit balans en dit kan, wanneer deze situatie lang aanhoudt, gezondheidsproblemen tot gevolg hebben.
Vooral bij aanhoudende stress zijn de gezondheidsrisico’s evident.
Wat is stress
Stress is een concept dat op verschillende manieren opgevat kan worden en het begrip stress wordt dan ook op verschillende manieren gebruikt. Stress is enerzijds persoonlijk, subjectief en moeilijk inzichtelijk te maken. Anderzijds zijn de effecten van stress vaak gemakkelijker waar te nemen en komen deze effecten universeel voor.
Wanneer en waarom iemand stress ervaart verschilt van persoon tot persoon. De subjectieve persoonlijke evaluatie van de situatie ligt hieraan ten grondslag. Hierbij spelen allerlei factoren een rol, zoals eerdere ervaringen, perceptie van de situatie, maar ook iemands temperament of het stressniveau voorafgaand aan de situatie.
Bij dit proces van subjectieve evaluatie onderscheidt men twee fasen. De primaire fase wordt geassocieerd met de detectie van de stressor en zijn consequenties (bedreigend, uitdagend) en de secundaire fase behelst het bepalen hoe op de stressor gereageerd moet worden en bepaalt de coping strategieën.
De mate van fysiologische activatie (alarm) is afhankelijk van de verwachting van de uitkomst van de stress stimulus en de beschikbare responsen om hiermee om te gaan. Indien de persoon effectief weet om te gaan met de situatie, en de coping dus effectief is, dan zal de mate van activatie of stress na verloop van tijd weer afnemen. Wanneer echter de coping ineffectief is en de persoon weinig effectief met de situatie overweg kan, dan zal de activatie of stress weinig afnemen.
De fysiologie van stress
De basis van de fysiologische benadering van stress is sterk beïnvloed door het flight - fight model. Hierbij worden emotionele uitingen als angst verbonden met fysiologische veranderingen in het lichaam, welke resulteren in een primaire reactie; vechten of vluchten.
De beste voorbeelden hiervan komen tot uiting in extreme situaties, waarbij eventueel levensgevaar dreigt. Bijvoorbeeld bij een dreigend verkeersongeval of een roofoverval wordt de primaire reactie geactiveerd.
In minder extreme situaties zal de spanning niet zover oplopen dat men tot een primaire reactie komt, maar het lichaam wordt wel voorbereid op actie.
De voornaamste markers voor spanning of stress zijn een toename van adrenaline en andere fysiologische indicatoren verbonden met het autonome zenuwstelsel (ANS).
Een aantal studies laat overigens zien dat stress inderdaad tot op zekere hoogte tot een verbetering van performance leidt op vooral selectieve aandachtstaken (concentratie). Een goed en wat extremer voorbeeld hiervan is ‘tunnelvisie’ bij achtervolgingen. Agenten die in een achtervolging zitten krijgen als gevolg van de spanning een soort van extreme focus en een verminderde brede visie, ook wel bekend als het ‘tunnelvisie’ - effect. Onder invloed van de spanning wordt het sympathische zenuwstelsel (SZS) geactiveerd en stijgt onder andere het adrenalinepeil. Het lichaam wordt zowel fysiologisch als mentaal klaargestoomd voor de actie.
Op langere termijn gaan weer andere mechanismen spelen. Een manier om dit te beschouwen is de General Adaption Syndrome (GAS) theorie. Hierbij wordt naast de boven beschreven alarmfase uitgegaan van drie andere fasen; een weerstandfase, een uitputtingsfase en een terugkeer naar normaalfase.
- Wanneer het lichaam wordt blootgesteld aan stress start de snelle alarmfase (fight - or - flight). Deze essentiële fase is misschien geen prettige ervaring, maar is ook niet geassocieerd met gezondheidsrisico.
- Indien de blootstelling aan de stress aanhoudt dan zal zich de tweede fase van GAS ontwikkelen; de weerstandfase. Tijdens deze fase bereikt het lichaam een toestand van verhoogde adaptie aan de stressor, maar wordt het tevens meer gevoelig voor nadelige effecten als gevolg van verstoringen in de balans van de stresssystemen.
- Het lichaam kan zich slechts een beperkte tijd in de weerstandsfase bevinden en na verloop van tijd bereikt het lichaam dan ook fase drie; uitputting. Deze fase wordt gekarakteriseerd door afname van energievoorraden zodra de stresssystemen opgebruikt zijn.
- Tijdens de terugkeer naar de normaalfase is vooral het parasympathische zenuwstelsel (PZS) actief. Het zorgt ervoor dat het lichaam weer terugkeert naar de rustsituatie en kan herstellen.
Indien het lichaam te vaak en/of te lang in de weerstandfase is en hierdoor te vaak in de uitputtingsfase komt dan raakt de balans van het autonome zenuwstelsel (ANS) permanent verstoord en is er sprake van een chronische stress; het lichaam zit nu feitelijk bij voortduring in de uitputtingsfase.
Stress en autonome balans
De permanente verstoring van het autonome zenuwstelsel (ANS) komt voornamelijk tot uiting in de disbalans in de activatie van het sympathische zenuwstelsel (SZS) en het parasympathische zenuwstelsel (PZS). Bij een hoge mate van stress is er een overmaat aan activatie van het SZS en een vaak verminderde werking van het PZS. De korte termijn gevolgen hiervan zijn een verhoogde hartslag en een verhoogd ademhalingsritme, vaak in relatie met een verhoogde bloeddruk. Maar daarnaast zijn er natuurlijk nog de biochemische gevolgen welke op langere termijn tot een aanzienlijk gezondheidsrisico kunnen leiden.
De relatie tussen stress en fitheid
Uit onderzoek is niet alleen naar voren gekomen dat een zwakkere fitheid op zichzelf een gezondheidsrisico kan vormen, maar ook dat een goede fitheid een buffer kan vormen voor stress. Uit onderzoek onder piloten is naar voren gekomen dat piloten met een goede conditie beter in staat waren om langdurige stress te kunnen hanteren en dat dit bij deze groep bovendien tot minder gezondheidsrisico’s leidde.
Het cardiovasculaire systeem en levensstijl
Een groot aantal risicofactoren als gevolg van de levensstijl komt vooral tot uiting in het cardiovasculaire systeem. Een ongezonde levensstijl voor wat betreft voeding, drinken, roken e.d. leidt vaak al relatief snel tot veranderingen in het vasculaire systeem. Met andere woorden vet eten, veel drinken en roken leidt onder andere tot verhoogde cholesterolspiegels en een afname van de elasticiteit van de (slag)aderen.
Weinig beweging en/of sport leidt al snel tot een afname van de cardiofitness en dus tot een afname van de algemene conditie. Dit is op zichzelf al een gezondheidsrisico.
Omgekeerd blijkt dat een actief leven - en vooral intensief bewegen - tot zowel een goede cardiofitness als voor een verbeterde vasculaire conditie zorgt.
Noot:
Het is overigens zo dat een aantal mensen erfelijk belast is met een aanleg voor vasculaire aandoeningen en in deze situatie kan de relatie met levensstijl niet zomaar gelegd worden.
Vijfenzeventig tot negentig procent van alle bezoeken aan een (huis)arts zijn het gevolg van stressgerelateerde klachten en stressgerelateerde aandoeningen. Chronische stress leidt tot een biochemie die uit balans is met verhoogde cortisol en verlaagde serotonine niveaus. Deze biochemische markers van stress leiden op hun beurt tot een zwakke gezondheid en psychosociale problemen. Stress heeft invloed op zowel het begin als de gevoeligheid voor de ziekte. Het kan ook het verloop van de ziekte beïnvloeden, ook als er andere oorzaak is voor de ziekte, en stress kan het herstel van de ziekte beïnvloeden.
Stress heeft aantoonbaar verband met:
- Cardiovasculaire aandoeningen
- Alcohol en stoffen misbruik
- Verminderd immuunsysteem
- Diabetes
- Kanker
Hartritme variabiliteit
Hartritme variabiliteit (HRV) verwijst naar de regulatie van het hart door de sympathische en de parasympathische takken van het autonome zenuwstelsel (ANS). Met andere woorden, HRV is een maat voor de balans tussen het sympathische - en parasympathische zenuwstelsel (SZS/PZS). Zoals in het vorige hoofdstuk al is aangegeven, is de balans tussen deze zenuwstelsels van belang bij het meten en tegengaan van stress.
Werking
Het ritme van het hart is primair onder controle van de nervus vagus . Deze zenuw regelt de hartslagfrequentie en de kracht van de hartslag. Wanneer we inademen wordt de activiteit van de nervus vagus verhinderd en begint de hartslagfrequentie toe te nemen. Wanneer we uitademen is dit patroon omgekeerd.
Daarnaast wordt de mate van variatie in de hartslag ook in belangrijke
mate bepaald door impulsen van bijvoorbeeld druksensoren (baroreceptors) in de aorta en slagaderen en vele andere invloeden.
Stresscoaching
Een korte herbeleving van een dierbare herinnering maakt het hartritme in luttele seconden gelijkmatiger waardoor de afscheiding van de gezonde hormonen toeneemt, die van schadelijke stresshormonen afneemt, het immuunsysteem opveert, de bloeddruk daalt... en gezondheid en concentratie doen toenemen. Met een simpel recept dat bestaat uit een aantal oefeningen die iedereen op elke plaats in enkele minuten kan doen, kunnen we met succes ten strijde trekken tegen de grootste bedreiging van gezondheid, geluk en vrede in deze wereld: stress.
Men heeft ontdekt dat bepaalde patronen van het hartritme corresponderen met een bepaalde emotionele gesteldheid.
‘Met elke hartslag wordt informatie geleverd die onze emoties, onze fysieke gezondheid en de kwaliteit van ons leven beïnvloedt.’
Zo leiden gevoelens van compassie, liefde, zorg en waardering tot een rustig glooiend – coherent – hartritme, terwijl gevoelens van boosheid, frustratie, angst en onveiligheid een hoekig en grillig – incoherent – beeld opleveren.
Maar dit is meer dan een statistisch verschil. Onderzoek van HeartMath laat zien dat een ander hartritme leidt tot andere chemische en elektrische reacties in het lichaam.
Hormonen
Onderzoek toont aan dat mensen die liefde ervaren zich niet alleen gelukkig en blij voelen, maar ook meer DHEA produceren. DHEA is een hormoon dat onder andere veroudering, depressie en vermoeidheid tegengaat. Tegelijkertijd vermindert het de productie van schadelijke stresshormonen als cortisol. Verder neemt een liefdevol lichaam minder cholesterol op, waardoor de aderen minder dichtslibben. Ook wordt het immuunsysteem versterkt door de verhoging van de productie van immunoglobuline A, een belangrijke indicator van de sterkte van het immuunsysteem. Tot slot daalt nog de bloeddruk. Positieve gevoelens als liefde produceren gezondheid.
Het omgekeerde gaat ook op: iemand die boos is, produceert minder DHEA en meer cortisol. Hoe verander je nu je hart? De oplossing blijkt simpel. Als je bewust je aandacht verlegt naar een positieve emotie, waardering of erkenning, dan verandert je hartritme onmiddellijk. Ten behoeve van de stresscoaching wordt gebruik gemaakt van de Freeze Framer. Een programma met een sensor, dat snel en eenvoudig te gebruiken is. Met behulp van eenvoudige oefeningen wordt de liefdevolle emotie als het ware ingeladen in je hartritme, waardoor de positieve effecten gaan werken. Het programma laat ook snel en direct de positieve effecten zien.
Onderzoek laat zien dat de productie van het hormoon DHEA na zes maanden met gemiddeld vijftig procent toeneemt en na negen maanden zelfs met negentig procent! Het gemak is misschien wel het meest veelbelovende van deze benadering. De techniek is snel te leren in een sessie en je boekt al snel resultaat als je dagelijks een paar keer per dag oefent. Stresscoaching is een prachtig hulpmiddel om stress te bestrijden en de eigen gezondheid te bevorderen.
Oefening
Onderzoek heeft aangetoond dat ontspanningsoefeningen veel effectiever zijn als de oefening niet op het hoofd, maar op het hart is gericht. Deze oefening geeft ruimte voor een nieuw inzicht op momenten dat een besluit moet worden genomen.
1. Las een korte pauze in, zodat je je even kunt losmaken van je gedachten en gevoelens – vooral die van stress.
2. Concentreer je volledig op je hart – voel hoe je inademt door je hart en uitademt door de solar plexus.
3. Roep een positief gevoel op, een gevoel van waardering, zorg of liefde voor een persoon, plaats of voorwerp.
4. Stel jezelf de volgende vraag: welke houding of handeling zou efficiënt zijn om jezelf te ontspannen en weer in balans te brengen.
5. Let op of je zintuiglijke waarneming en gevoelens veranderen en houd deze veranderde gevoelens zo lang mogelijk vast.
*) Van deze oefening kun je ook alleen de eerste drie stappen doen als een korte oefening die je op elk moment van de dag binnen een minuut kunt doen om je hart weer coherent te maken. Op weg naar een volgende afspraak. Voor een rood stoplicht. Etc......
Het coachingsprogramma bevat ook een paar leuke spelletjes die dus voor kinderen, tieners zeer stimulerend zijn.
Wanneer ze met hun hart verbonden zijn (coherent dus) stijgt een ballon op of ze kunnen een pot goud onder aan de regenboog vullen of een landschap laten inkleuren en vullen met bloemen en dieren door te ontspannen.
In de praktijk 
Gebruikmakend van de vingertop of oorpuls sensor zijn we instaat in real-time de effecten te zien van gedachten en emoties op het hart en het autonome zenuwstelsel. Met de sensor kan objectief het hartritme gevolgd worden en het punt worden getoond waar het autonome zenuwstelsel in evenwicht komt. Het functioneert als een spiegel van de emotionele staat en het geeft gelijk terugkoppeling over de stressniveaus die er zijn alsmede de negatieve emoties die het veroorzaken.
Voordelen
U leert hoe u doelgericht over kunt gaan naar een positiever emotioneel niveau en direct het gevolg voor het hart kan zien op de monitor. De verbetering van uw hartritme veroorzaakt een gunstiger uitwerking op het zenuwstelsel, hormonenhuishouding en het biochemisch systeem waar het hele lichaam haar voordeel mee doet. Bloeddruk zakt, stresshormonen verminderen, het immuunsysteem wordt verbeterd en het verouderingsproces wordt vertraagd. U neemt toe in helderheid, rust en beheersing. De voordelen zijn direct waarneembaar en blijvend.
